SROKOSZ I GĄSIOREK
JERZYK
KACZKI "DRZEWNE"
PTASIE SKUNKSY
DUCHY CIEMNOŚCI
PTAKI, KTÓRE DOJĄ KOZY
SROKOSZ I GĄSIOREK
Srokosz i gąsiorek są to ptaki zaliczane do jednej rodziny dzierzb, która liczy 69 gatunków. Jest wiele cech łączących te dwa ptaki, ale zacznijmy od tego co je różni.
Gąsiorek jest mniejszy, o szarej głowie, rdzawym wierzchu, jasnej piersi i czarnym ogonie. Możemy go spotkać w młodych zagajnikach, na skraju lasów, czy w zadrzewieniach śródpolnych. Jest ptakiem wędrownym, zimę spędza w tropikalnej Afryce, a do nas powraca w maju.
Srokosz jest ptakiem znacznie rzadszym, od gąsiorka odróżnia go biało-czarne ubarwienie i jest większy. Ich cechą wspólną jest zakrzywiony dziób podobnie jak u sokoła oraz bardzo charakterystyczna czarna maska na oczach, niczym u Zorro.
Oba gatunki są drapieżne, z czubka krzewu lub linii telefonicznych czatują na swoją ofiarę, którą może być owad lub nawet mały kręgowiec (np. mysz, czy jaszczurka). Jednak nie zawsze ptaki te od razu wszystko zjadają, mogą zostawić sobie małe co nieco na później, odkładając zapas w spiżarni. Rolę jej pełnią ciernie krzewów, np. tarniny, na które nabijają swoje ofiary. Nakłute zwłaszcza duże zwierzęta dodatkowo łatwiej jest ptakom rozszarpać. Często, chodząc drogami polnymi, możemy spotkać trzmiele lub myszy wiszące na takich kolcach - będzie to niezbitym dowodem, że w tym miejscu któraś z dzierzb występuje.
W Polsce prócz obu gatunków spotkać możemy dwie inne dzierzby: czarnoczelną i rudogłową, jednak te są bardzo rzadkie na naszych terenach. Pamiętajmy, że wszystkie dzierzby są ptakami chronionymi.
↑
JERZYK
Zapewne każdy z nas widział jerzyki, może nie wiedząc, że ciemne ptaki o wąskich, sierpowatych skrzydłach, uganiające się za owadami między naszymi blokami mieszkalnymi to właśnie te ptaki, jerzyki we własnej osobie. Oprócz kształtu, doskonale przystosowanego do szybkiego i zwinnego lotu, ptaki te posiadają kilka innych niezwykłych cech.
Obok kolibrów są to najsprawniejsi lotnicy i do tego bardzo wytrwali, większość życia bowiem spędzają w powietrzu. Potrafią przez trzy lata unosić się w przestworzach bez międzylądowania. W locie polują, piją, kopulują, a nawet śpią krążąc w letargu na wysokości kilku tysięcy metrów. Jaja jednak wysiadują tradycyjnie - na gnieździe, które jest najczęściej umieszczone w szparach między płytami lub przy poddaszu naszych bloków.
Niezwykła odmiennością jerzyków jest zachowanie się ich piskląt w gnieździe, gdy brakuje pożywienia. Kiedy jest zimno, dłuższy czas pada deszcz, rodzice zmuszeni są żerować z dala od gniazda i długo nie wracają z pokarmem, młode potrafią obniżyć tempo swojego metabolizmu, niczym niedźwiedzie zapadające w zimowy sen. Nie giną one z głodu lecz popadają w stan pewnego odrętwienia, zmniejsza się ich zapotrzebowanie energetyczne. Spowalnia się ich rozwój, ale pozwala im to przeżyć przez kilka dni bez pokarmu. Rodzic przynoszący pokarm przerywa ten "sen" i wszystko powraca do normalności.
Ptaki te bardzo krótko przebywają w naszym kraju, gdyż przylatują na początku maja, a do powrotu szykują się już w sierpniu. Są prawnie chronione.
↑
KACZKI "DRZEWNE"
Ogólnie jest wiadome i bezspornie akceptowane, że kaczka to ptak wodny, a jeżeli ptak wodny, to powinien w tym środowisku żerować, odpoczywać, odbywać gody i zakładać gniazdo. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdybym powiedział, że tak zawsze jest. Jednak jak każda reguła i ta musi mieć wyjątki.
Żyją u nas takie kaczki, jak np. rożeniec, które gnieżdżą się na łące, w pewnej odległości od wody, i z tym jeszcze moglibyśmy się pogodzić. Trudniej chyba będzie nam zrozumieć te kaczki, które pozazdrościły życia dzięciołom i choć same dziupli nie kują, to chętnie zajmują te już wcześniej zrobione, a które mają odpowiedni duży otwór wlotowy (np. po dzięciole czarnym). Takim niezwykłym ptakiem jest nasz gągoł, który niejednokrotnie z dala od wody, w lesie wyszukuje dogodną dziuplę i tam znosi jaja i je wysiaduje. Ponieważ kaczki są zagniazdownikami, tzn. młode po wykluciu zdolne są do życia poza gniazdem i dzielnie podążają za swoją matką, tak więc i małe gągoły nie zadamawiają się w dziupli zbyt długo. Po opuszczeniu skorupek ciągnie je do wody. Taki, wydawałoby się, bezradny gągołek wdrapuje się po szorstkich ściankach wewnątrz dziupli do otworu, który bardzo często znajduje się wysoko nad ziemią, po czym daje nura w atmosferę i po kilku sekundach, bez uszczerbku na zdrowiu, osiąga ziemię. Matka znajduje się w pobliżu dziupli i nawołuje młode zachęcając je do tego śmiałego skoku bez spadochronu. Później cała rodzinka wędruje w kierunku wody, by tam poszukać pierwszego posiłku.
Aktualnie gągoły, ze względu na brak starych dziuplastych drzew, często zajmują specjalnie dla nich przygotowane i zawieszone w odpowiednich miejscach budki lęgowe. Gągął jest ptakiem chronionym.
↑
PTASIE SKUNKSY
Każdej wiosny ptaki zakładają gniazda, składają jaja, wychowują młode - karmią je i bronią. Ze względu na dużą liczbę piskląt, w stosunkowo krótkim okresie czasu część drapieżników, szczególnie w tych porach, preferuje taki pokarm, inne traktują młode ptaki jako sporadyczne przekąski. Jest to bardzo duże zagrożenie dla pisklaków. Także człowiek kręcący się w pobliżu gniazd może stwarzać dla ptaków wrażenie skuszonego drapieżnika.
Rodzice, prócz uwijania się z pokarmem, muszą także stawić czoła tym zagrożeniom, co często skutecznie czynią, to atakując intruza, to znów odwodząc go od gniazda udając rannego. Jednak są takie chwile, kiedy młode ptaki pozostają same w gnieździe. Na szczęście, wbrew pozorom, nie są one całkowicie bezbronne i bywa, że bez udziału rodzica uda im się zniechęcić drapieżnika do posiłku lub człowieka do zbliżenia się do takiego gniazda. Mogą one stosować podobną strategię, jak osławione północnoamerykańskie skunksy zwane śmierdzielami i tak na przykład młode dudki wystrzykują z gruczołu kuprowego ciemnobrązowy płyn o nieprzyjemnej piżmowej woni, czaple siwe wyrzucają na napastników zawartość swoich żołądków - najczęściej nadtrawione ryby, a albatrosy, jak i większość rurkonosych, po podrażnieniu wyrzucają z żołądka różową, oleistą substancję, tzw. tran żołądkowy.
Jak widać, może być wiele sposobów, by umknąć z życiem i nie dać się zjeść drapieżnikowi, a niektóre metody mogą być podobne u ssaków, jak i u ptaków.
↑
DUCHY CIEMNOŚCI
Duchy ciemności, zwiastuny śmierci lub nieszczęścia - różne kultury rozmaicie spostrzegały te ptaki, jednak prawie zawsze kojarzone były z nocą, a przez to utożsamiano je z siłami ciemności. Takie powiązanie sów ma swoje uzasadnienie, choć najaktywniejsze są one o zmierzchu i o świcie, a niektóre nawet w dzień, jak np. sóweczka spotykana, obok dwunastu innych gatunków, w Polsce. Natomiast wszelkie przesądy możemy potraktować jako legendy o wartości historycznej. Pewnikiem jest, że ptaki te nikomu źle nie życzą, prócz swoim ofiarą.
Sowy są ptakami drapieżnymi. charakteryzują się bezszelestnym lotem, fantastycznym wzrokiem i przede wszystkim słuchem. Mają one niesłychanie ruchliwą głowę, co zastępuje im unieruchomione gałki oczne, które u nich są wyjątkowo duże. Sowy łatwo odróżnić od innych ptaków po charakterystycznych głosach, które to według interpretacji ludowych miały zapowiadać różne wydarzenia w życiu człowieka. Dźwięki te mają oczywiście inne znaczenie, wyrażają stan emocjonalny ptaka, służą do kontaktu z partnerem lub młodymi.
Niektóre sowy bardzo mocno związały się z człowiekiem i gniazdują w naszym towarzystwie (w takich przypadkach mówimy o synantropizacji). Uszatka i puszczyk pospolicie gniazdują w zadrzewieniach i parkach miejskich, z kolei płomykówka i pójdźka korzystają z naszych budynków, wewnątrz nich zakładając gniazda (strychy, poddasza).
Pamiętając, że sowy są ważnym elementem naszego środowiska, pozwólmy im korzystać z naszej zabudowy pozostawiając otwory na poddaszach lub wstawiając specjalnie skonstruowane skrzynki lęgowe. Dla pójdźki z powodzeniem możemy ją umocować na drzewie, dla płomykówki umieśćmy ją wewnątrz budynku umożliwiając sową dostanie się do niej. Podziękują nam redukując liczbę myszy, norników i innych gryzoni, co zapewne ułatwi nam życie.
Wszystkie gatunki sów są objęte ochroną prawną, a w przypadku puchacza chroni się także najbliższe otoczeni gniazda, o czym informują odpowiednie tablice i tam nasza obecność jest niepożądana i zakazana.
↑
PTAKI, KTÓRE DOJĄ KOZY
Wiele jest legend i opowiastek związanych z ptakami. Szczególnie twórczy okazał się człowiek jeżeli chodzi o nocne zwierzęta. Nigdy nie lubiliśmy tej pory doby - był to zawsze tajemniczy czas, pora duchów, zmór i zwidów - ogólna groza. Aż się prosiło o dziwne interpretacje dźwięków i fragmentów obrazów dostrzeganych w nocy przez człowieka. Dobrze to widać na przykładzie sów, ale nie tylko. Jednym z ptaków owianych legendą był lelek Caprimullgus europaeus. Ptak ten jest owadożerny, ma krótki dziób szeroko się otwierający, u nasady którego liczne są pióra czuciowe. Upierzenie ma miękkie niczym sowa. Ptaki te przebywają w suchych borach sosnowych w pobliżu polan, łąk i pól.
Lelki chętnie wykorzystują obecność zwierząt gospodarskich na pastwiskach, jak również dzikiego bydła i kóz. Zwierzęta te płoszyły kopytami ćmy, chrząszcze i inne potencjalne ofiary ptaka. Także aktualnie lelki krążą nocami dookoła owiec i bydła, a ponieważ zachowanie takie jest u nich bardzo powszechne, sądzono kiedyś, że ptaki te wypijają mleko zwierząt i nazwano je kozodojami.
W Polsce lelek jest raczej nieliczny. Wędrowny - zimuje w środkowej i południowej Afryce. Jest chroniony.
↑
