POWIAT KĘPIŃSKI
Przyroda - Turystyka - Edukacja
http://rachma.org

bMenu - szablon Subtle thin line
O regionie Turystyka Szkoły Działania PwG OTOP Ochrona przyrody Inne
AKTUALNOŚCI
———————————————
Aktualizacja: 30.09.2007r.
———————————————
wejdź

21 września
Rusza konkurs plastyczny

20-21 września
Uratowano bociana

14-16 września
Sprzątanie Świata 2007

5 września
Nowa wystawa nawiązująca do pór roku

27 sierpnia
Zlikwidowano użytki ekologiczne

14 czerwca
Rozstrzygnięto konkurs plastyczny

Więcej aktualności >>>
———————————————
w 2005r. - 37 000 wizyt;
w 2006r - 77 062 wizyt
01-05 2007 - 57868 wizyt

Gości on-line:
———————————————

———————————————
  © rachma, Marcin Rachel

POWIAT KĘPIŃSKI

Powrót: Strona główna » Obserwacje przyrodnicze

Autor: Marcin Rachel
Adres: marcin@rachma.org
Aktualizacja: 28.04.2006r.

Gawron

W związku z wieloma nieporozumieniami wokół kolonii gawronów w kępińskim parku poniżej zamieszczam tekst nt. biologii i liczebności w Kępnie tych ptaków.

Liczebność W Kępnie Pokarm Kolonie Literatura

         WSTĘP

         Gawron (Corvus frugilegus L.) jest ptakiem należącym do rzędu wróblowych (Passeriformes), rodziny krukowatych (Corvidae). W terenie możemy pomylić go z innymi gatunkami z tej rodziny: czarnowronem (Corvus corone corone), wroną siwą (Corvus corone cronix), krukiem (Corvus corax), kawką (Corvus monedula). Od podgatunków wron różni się dłuższym, smuklejszym i bardziej zaostrzonym dziobem, dorosłe także jasnoszarą nieopierzoną skórą, obejmującą nasadę dzioba. Nastroszone pióra tworzą efekt stromego czoła i kanciastej głowy. Wydłużone pióra na bokach ciała i opuszczane podczas zimna mogą tworzyć tzw. nogawice pozorne. W locie skrzydła są nieco węższe niż u wron, ogon jest węższy i bardziej zaokrąglony na końcu. Od kruka gawron jest mniejszy, ma mniej masywny dziób, dodatkowo kruka zasadniczo nie spotykamy na terenach miejskich. Kawka jest mniejsza - wielkości gołębia i ma charakterystyczną szarą głowę z czarną twarzą i czapeczką.
          fragment kolonii w Kępnie, fot. Marcin RachelObok wrony i kawki gatunek ten dobrze przystosował się do życia w środowisku miejskim. Gnieździ się w większych zadrzewieniach, parkach, na cmentarzach, wzdłuż alei. Gniazda z patyków, często dosyć duże, zawsze lokalizowane są w koronach wysokich drzew różnych gatunków. Tworzy on charakterystyczne kolonie lęgowe nieraz przekraczające tysiąc gniazd. Może on jednak korzystać z terenów pozarolniczych (podobnie jak robią to inne ptaki, np. gołąb grzywacz, Columba palumbus), gdzie żeruje. Pokarm może także zdobywać w miastach, np. na trawnikach, wysypiskach śmieci, czy wzdłuż brzegów rzek. Gawron jest gatunkiem częściowo wędrownym. Część naszych populacji przemieszcza się na południowy-zachód, do nas przylatują ptaki z północno-wschodniej części areału. W sezonie zimowym tworzą one charakterystyczne zgrupowania w postaci wspólnych noclegowisk.
         Gawron jest ptakiem prawnie chronionym . W stosunku do tych gatunków stosuje się zakazy określone w art. 27b ust.1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody. Zabrania się: "1) zabijania, okaleczania, chwytania, transportu, pozyskiwania, przetrzymywania, a także posiadania żywych zwierząt; 2) zbierania, przetrzymywania i posiadania zwierząt martwych, w tym spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych; 3) niszczenia ich jaj, postaci młodocianych i form rozwojowych; 4) niszczenia ich siedlisk i ostoi; 5) niszczenia ich gniazd, mrowisk, nor, legowisk, żeremi, tam, tarlisk, zimowisk i innych schronień; 6) wybierania, posiadania i przechowywania ich jaj; 7) wyrabiania, posiadania i przechowywania wydmuszek; 8) preparowania martwych zwierząt lub ich części, w tym znalezionych; 9) zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, wymiany i darowizny zwierząt żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych; 10) wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę państwa zwierząt żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych; 11) umyślnego płoszenia i niepokojenia; 12) fotografowania, filmowania i obserwacji, mogących powodować ich płoszenie lub niepokojenie; 13) przemieszczania z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca; 14) przemieszczania urodzonych i hodowanych w niewoli do stanowisk naturalnych. ". Zakazy, o których mowa wyżej nie dotyczą: "usuwania od dnia 16 października do końca lutego gniazd z budek dla ptaków i ssaków; 2) usuwania od dnia 16 października do końca lutego gniazd ptasich z obiektów budowlanych i terenów zieleni, jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne; 3) chwytania na terenach zabudowanych przez podmioty upoważnione przez wojewodę zabłąkanych zwierząt i przemieszczania ich do miejsc regularnego przebywania; 4) chwytania zwierząt rannych i osłabionych w celu udzielenia im pomocy weterynaryjnej i przemieszczania do ośrodków rehabilitacji zwierząt oraz przetrzymywania w tych ośrodkach na czas odzyskania zdolności samodzielnego życia i przywrócenia ich do środowiska przyrodniczego; 5) wykonywania czynności związanych z prowadzeniem racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej, jeżeli technologia prac uniemożliwia przestrzeganie zakazów; 6) pozyskiwania gatunków zwierząt, o których mowa w art. 49 pkt 1 lit. c, lub ich części i produktów pochodnych przez podmioty, które uzyskały zezwolenie wojewody na to pozyskiwanie; 7) przetrzymywania, zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, wymiany, darowizny, a także wywożenia poza granicę państwa żywych, martwych i spreparowanych zwierząt, o których mowa w pkt 6, oraz ich części i produktów pochodnych."

         LICZEBNOŚĆ GAWRONA

         Jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku gawron nie gniazdował na większości terenów lub był nadzwyczaj rzadki, być może wytępiony. W pierwszej połowie XX na zachodzie kraju ujawnił się silny spadek liczebności tego ptaka najprawdopodobniej w wyniku intensywnego tępienia. Po roku 1945 nastąpiła szybka odbudowa populacji polskiej, połączona z zasiedleniem większych miast. Obecnie gawron występuje we wszystkich rejonach, chociaż jego liczebność jest bardzo różna lokalnie. W 1963 roku miało być 1800 kolonii z ok. 211 tys. gniazd. Ostatnio odnotowuje się spadek liczebności w dużych miastach (Warszawa, Wrocław).
Liczebność zimowa wykazuje u nas silną tendencję wzrostową . W Wielkopolsce od połowy wieku obserwuje się wzrost populacji lęgowej wraz z postępującą urbanizacją gatunku. W wyniku jednorazowej inwentaryzacji przeprowadzonej w roku 1986 w granicach Wielkopolski (bez Poznania) zlokalizowano 241 kolonii obejmujących ok. 12850 par, plus w Poznaniu ok. 365 par. Dodatkowe dane i uzupełnienia pozwoliły oszacować liczebność gawrona dla ok. 65% powierzchni regionu na ok. 31 tys. par. Ostatecznie wielkopolską populację gawrona w pierwszej połowie lat '90 szacuje się na nie mniej niż 40-45 tys. par. Gawrony wykazują zróżnicowania zasiedlenia terenu, unikając terenów silnie zalesionych .
         W KĘPNIE w 2000 roku (3. dekada marca) odnaleziono ok. 310 gniazd, w 2001 roku (2. dekada kwietnia), było ok. 450 gniazd, a w 2002 roku (1. dekada kwietnia) - ok. 403 gniazd. W tymże roku rozmieszczenie gniazd w Kępnie było następujące: 1 - prywatna posesja przy ul. Sikorskiego, 3 - park między ulicami Ks. Wawrzyniaka i Ks. Nowackiego, 10 - ul. Kościuszki (przy Plebani), 13 - aleja przy Os. 700-lecia, 20 - między ulicami Ks. Wawrzyniaka i Szpitalną, 22 - park przy ul. Ks. Magnuszewskiego, 344 - park miejski. W 2003 roku odnaleziono 289 gniazda, w 2004 - 360, a w 2005 455 gniazda. W 2006 roku kolonia liczyła ok. 415 gniazd i wykazywała silną centralizację. Poza parkiem znajdowały się tylko pojedyncze gniazda. W Ostatnim roku większość gniazd znajdowała się w parku i tylko 9 w dwóch małych subkoloniach. W ostatnim roku ptaki były głównie skupione na terenie parku miejskiego. Jednak według ornitologów zagęszczenie gawronów na podstawie liczby gniazd jest zawsze wyższe od efektywnej liczby gnieżdżących się par. Liczba nowo budowanych gniazd ulega dużym wahaniom na skutek zniszczeń (22-82%), a znaczna część gniazd starych jest nie zajętych. Błąd podczas jednego liczenia może wynosić 30%.
Kolonie gniazd znajduję się także w Laskach (ok. 600 gniazd), Grębaninie (ok. 150 gniazd) oraz bardzo mała w Mroczeniu (19 gniazd).

         POKARM GAWRONA

         Gawron jest ptakiem wszystkożernym. Jak wykazują badania z lat '70 na rolniczych terenach Europy Zachodniej i Środkowej, podstawą wyżywienia gawronów w okresie wegetacji stanowią chrząszcze (Coleoptera). Poza tym chętnie zbierają dżdżownice (Lumbricidae),motyle (Lepidoptera), muchówki (Diptera). Pokarmem roślinnym odżywiają się gawrony głównie jesienią i w zimie. Wiosną zasiewy penetrowane są głównie w okresie suszy, gdy fauna glebowa schodzi niżej pod ziemię. W obrębie całego areału występowania, najczęściej zbieranym jest jęczmień. Stopień preferencji poszczególnych gatunków zbóż ulega zmianie w zależności od typu upraw, mozaikowatości Środowiska oraz odległości żerowisk od kolonii lęgowej lub noclegowiska. W Europie Zachodniej i środkowej gawrony zjadają najczęściej ziarna jęczmienia, pszenicy i owsa. Uzupełnieniem jest kukurydza, rzadziej żyto. W Wielkopolsce wykazano, że ptaki zjadają głównie jęczmień i pszenice, a bardzo mało żyta. Gawron nie może być jednak uznany za szkodnika upraw. Żerujące gawrony zjadają bowiem znaczne ilości sprężyków (Elateridae), stonki ziemniaczanej (Leptinotarsa decemlineata), chrabąszczy majowych (Melolontha melolontha) oraz norników (Microtus sp.) - w niektórych okresach ich udział w pokarmie dochodzi do 80% . Gawron może odegrać znaczną rolę w ograniczeniu liczebności myszy, nie jest w stanie polować na ssaki większe od chomika. Reasumując, gawron jest gatunkiem wykazującym dużą plastyczność pod względem zdobywanego pokarmu. Odżywia się przede wszystkim pokarmem łatwo dostępnym i znajdującym się w dużych ilościach. W okresie wegetacji roślin, a jednocześnie w okresie lęgowym ptaków główny pokarm stanowią fauna glebowa z terenów rolniczych będące często szkodnikami upraw. Zimą ptaki mogą żerować na wysypiskach śmieci lub polach, gdzie zależnie od pogody zbierają pokarm roślinny lub zwierzęcy. Gawrony nie wyrządzają większych szkód w zasiewach, a zwiększona penetracja terenów rolniczych ma miejsce tylko podczas suszy oraz gdy duże kolonie mają w swoim sąsiedztwie mały areał pól.

         KOLONIE LĘGOWE

         Gawron jest ptakiem kolonijnym. Jego kolonie zlokalizowane są w miastach lub na obszarach pozamiejskich. Liczebność gniazd w takich koloniach może być bardzo różna. Największe kolonie w Wielkopolsce liczyły1421 gniazd (Poznań), 1212 gniazd (Pakoś-Góra Kalwarii), 872 gniazda (Wenecja pod Żniwem), ale mogą być także kolonie z kilkunastoma bądź kilkudziesięcioma gniazdami. W 1986 roku podczas inwentaryzacji gniazd gawrona w Wielkopolsce, ich średnia liczba w odnalezionych koloniach wynosiła ok. 53.
         Ostatnio jest możliwe, że gawrony opuszczaą wiele mniejszych kolonii i zakładają większe. Tendencję taką zaobserwowano głównie w miastach i może wynikać z dwóch przyczyn: wykorzystania przez gawrony nowych źródeł pokarmu - odpadów komunalnych oraz opuszczanie małych kolonii i przyłączanie się do większych, bardziej bezpiecznych.
         Gawron wykazuje preferencje pod względem wykorzystania drzew pod gniazdo. Najczęściej wykorzystywanymi drzewami mogą być kolejno: sosna, platan, dąb, topola, lipa, kasztanowiec, grochodrzew i wyjątkowo inne. Wybór gatunku drzewa może być jednak modyfikowany przez ich dostępność w okolicy dogodnej (np. ze względów żerowiskowych) do osiedlenia się gawronów.

         LITERATURA WYKORZYSTANA W TEKŚCIE:

Bednorz J., et al., Ptaki Wielkopolski. Monografia faunistyczna, Bogucki Wydawnictwo Naukowe S.C., Poznań 2000: 508-511.
Jabłoński B. 1977, Liczebność gawronów, Corvus frugilegus L., na obszarach Europy i Azji, Przegl. Zool. XXI, 1, : 51-58.
Jabłński B. 1979, Pokarm gawronów, Corvus frugilegus L., w różnych rejonach areału występowania, Przegl. Zool. XXIII, 1: 67-80.
Jonsson L., Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego, Muza SA., Warszawa 1998: 492-495.
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 września 2001r. w sprawie określenia listy gatunków zwierząt rodzimych dziko występujących objętych ochroną ścisłą i częściową oraz zakazów dla danych gatunków i odstępstw od tych zakazów. (Dz. U. Nr 130, poz. 1456).
Tomiałojć L., Ptaki Polski. Rozmieszczenie i liczebność, PWN, Warszawa 1990: 364-365.
Tryjanowski P. 1996, Liczebność populacji lęgowej gawrona Corvus frugilegus w agroekologicznym parku krajobrazowym koło Turwi w roku 1995, Przegl. Przyr. VII, 2: 55-59.
Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (ze zmianami).


O powiecie kępińskim Ochrona prawna przyrody Miejsca ważne dla przyrody Obserwacje przyrodnicze Lasy Wody Wykaz gatunków ptaków Projekty ochrony przyrody Śmiertelność zwierząt kręgowych na drogach Infrastruktura Zieleń w Kępnie Biuletyn Informacji Publicznej Zeszyty Powiatowe Piszą i mówią o nas Powiat na fotografii